Các nhà khoa học Viện ứng dụng Công nghệ tại TP.HCM (Bộ Khoa học & Công nghệ) đã nhân giống và trồng thử nghiệm thành công giống xương rồng “đa chức năng” có thể làm rau xanh, nguyên liệu dược phẩm, thức ăn cho gia súc... Đó là xương rồng Nopal có nguồn gốc từ Mexico, phù hợp với những vùng đất đồi trọc khô hạn phải bỏ hoang ở Việt Nam...
TS. Võ Đình Quang (Viện Ứng dụng công nghệ tại TP.HCM) cho biết, xương rồng Nopal (có tên khoa học là Opuntia spp.) xuất xứ từ Nam Mỹ và được trồng ở nhiều nước trên thế giới. Về mặt sinh thái, cây phát triển tốt ở địa hình với độ cao từ 0 - 2.400 m, chịu nóng đến 50oC và thời tiết khô hạn. Xương rồng Nopal mọng nước (95%), sinh trưởng nhanh, đạt chiều cao 4 - 5 m, đường kính tán 3 - 4 m. Năng suất chất xanh có thể đạt từ 120 - 400 tấn/ha.
Về mặt dinh dưỡng, lá xương rồng Nopal có thể dùng làm rau, có vị gần giống như ớt Đà Lạt, chế biến hoặc ăn sống như dưa leo (xương rồng được đánh giá cao bởi năng lượng chúng cung cấp: 27kcl/100g, trong đó hàm lượng protit 1,7g, chất béo 0,3g, canxi 93mg, sắt 1,6mg… chưa kể còn có 17 loại axít amin hữu ích khác). Ở Mexico, xương rồng Nopal là một trong bốn cây rau chính. Chúng được chế biến đóng hộp, phơi khô, muối dưa, làm bột dinh dưỡng và bột làm bánh. Lá xương rồng Nopal nghèo protein nhưng giàu carbohydrat, vitamin, calci nên tốt cho người ăn kiêng. Ngoài ra, loài xương rồng này còn có giá trị dược liệu vì thân cây chứa các loại acid amin như lysin, isoleucin, treonin, valin, leucin, triptophan, metiomin và phenilanin. Các acid này có công dụng trong việc phòng ngừa và điều trị các bệnh rối loạn tiêu hóa, béo phì, tim mạch, tiểu đường…
Ở vùng bán khô hạn trên thế giới, Nopal là nguồn thức ăn quan trọng cho gia súc. Ngoài việc cung cấp thức ăn thay cỏ, Nopal còn là cây chống khát cho gia súc vùng khô hạn do chúng mọng nước và có khả năng giữ nước cao. Nhờ thích nghi vùng khô hạn như ven biển miền Trung, Tây Nguyên nên xương rồng Nopal có tác dụng giữ ẩm, chống xói mòn, cát bay và chóng sa mạc hóa rất tốt. Trái xương rồng Nopal có vị chua ngọt, có thể dùng làm trái cây ăn tươi hoặc dùng làm chất nhuộm màu thực phẩm không độc hại. Trái có khả năng giảm cholesterol, kháng viêm, chữa khô miệng, chán ăn. Theo các nghiên cứu nước ngoài thì hoa xương rồng đặc biệt hiệu quả trong điều trị u tuyến tiền liệt. Xương rồng Nopal còn có ứng dụng trong sản xuất mỹ phẩm. Hiện tại đã có trên 50 sản phẩm chế biến từ xương rồng Nopal. Nhật và Hàn Quốc nhập khẩu các sản phẩm từ loài xương rồng này nhiều nhất.
Nhờ có nhiều ứng dụng, xương rồng Nopal được triển khai trồng ở nhiều vùng Trung Quốc, Úc, Italia, Argentina... Riêng vùng bắc Mexico đã trồng đến 100.000 ha, sản lượng thu hoạch hàng năm khoảng 350.000 tấn. Tại Việt Nam, những vùng khô hạn miền Trung, Tây Nguyên, Ninh Thuận, Bình Thuận… cũng là “nơi dừng chân” cho loài cây chịu khô nóng này, vừa phủ xanh đất trống, ứng dụng trong chăn nuôi, vừa có thêm khoảng thu nhập cho nông dân. Xương rồng Nopal trồng tại Việt Nam vẫn có chất lượng (vị ngon) để làm rau thực phẩm tốt. Có thêm giá trị về mặt dược liệu, xương rồng Nopal sẽ được nhiều người dân sử dụng trong bữa ăn của gia đình.
TS. Võ Đình Quang cho biết, hiện có 6 giống xương rồng Nopal (3 giống ăn rau, 3 giống ăn trái). Viện đã hoàn thiện quy trình nhân giống và từng bước có thể phối hợp để triển khai nhân rộng tiến độ kỹ thuật này cho bà con nông dân. Viện Ứng dụng Công nghệ tại TP.HCM đã trồng thành công 1ha tại Phước Long - Bình Phước và đang có kế hoạch mở rộng phát triển giống này trong năm 2007.
Hiện nay, vùng Nam Khánh Hòa và 2 tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận có đàn gia súc (bò, dê, cừu) khoảng trên 1 triệu con và đang tiếp tục tăng trưởng mạnh với tỷ lệ khoảng 20 - 25%/năm. Nhu cầu thức ăn cho gia súc là một con số khổng lồ, trong khi các địa phương mới chỉ phát triển chừng 3.000 ha cỏ cao sản. Trong suốt 6 tháng mùa khô, các nguồn cỏ và thức ăn tự nhiên bị cạn kiệt. Tình trạng thiếu thức ăn kéo dài đã khiến cho 20 - 30% tổng đàn gia súc (khoảng 400.000 con) bị suy dinh dưỡng dẫn đến bệnh dịch và chết hàng loạt. Trong khi đó, vùng Nam Trung bộ có đến vài trăm ngàn héc-ta đất không có nước tưới trong diện có nguy cơ hoang mạc hóa, phần lớn hầu như không thể sản xuất. Quỹ đất này có thể khai thác một phần cho việc trồng xương rồng - một giải pháp cho vùng khô hạn. Ngoài là nguồn rau xanh, thức ăn cho gia súc, xương rồng thực phẩm còn giúp cải tạo đất, tăng độ che phủ, chống xói mòn rửa trôi và góp phần cải thiện nguồn nước ngầm vốn rất khan hiếm tại đây. Vậy nên nếu được quan tâm một cách đúng mức, rất có thể nhiều khu vực của Khánh Hòa và các tỉnh Nam Trung bộ sẽ có thêm một loại đặc sản hàng hóa đặc trưng của vùng khô hạn.
Theo KH&ĐS, KH Phổ thông
