Tranh biện là chuyện hàng ngày. Vài mẩu chuyện chép lại đưới đây có cái gỡ được, có cái thua luôn! Nói mà thắng là chuyện mà nay hay dùng trong đàm phán!

SONG QUAN LUẬN

 Song quan luận là phương pháp đưa ra hai tiền đề đối nghịch nhau nhằm đưa đối phương vào chỗ không thể trốn tránh được. 
 Có một anh bảo vệ sơ ý để kẻ trộm lọt qua cổng, đột nhập cơ quan. Giám Đốc quyết định sử phạt nặng, ông nói rằng: 
 -  Lúc đó có thể là anh đang có mặt tại cổng cơ quan, hoặc anh không có mặt tại đó. Nếu anh đang ở tại vị trí mà khi trộm đột nhập mà anh không bắt giữ tức là anh đã thông đồng với trộm, còn nếu lúc đó anh không có mặt tại cổng, tức là anh đã bỏ qua một nhiệm vụ tối quan trọng được giao phó là canh giữ cổng thì anh cũng phải chịu xử phạt nặng!

 Anh bảo vệ biết lỗi, nhưng anh cũng biết tự thanh minh để bảo vệ danh dự từa tựa như chuyện cổ dưới đây.

 Protagoras một nhà hùng biện trứ danh thời Hy Lạp cổ đại có nhận dạy một học trò về khoa học biện luận, với thỏa thuận về một khoản học phí nhất định, trong đó một nửa phải được thanh toán trước, nửa còn lại được thống nhất rằng sẽ trả sau khi anh học trò thắng trong vụ kiện đầu tiên.

 Anh học trò sau khi học thành tài nhưng cũng không kiện tụng ai nên cũng không trả phần tiền còn lại. Protagoras đưa anh ta ra cửa công, đòi số tiền còn thiếu đó. Ông viện lẽ:

 -  Tòa có thể xử tôi thắng hoặc xử tôi thua trong vụ kiện này. Cho dù thế nào thì anh ta cũng phải trả tôi số tiền còn lại đó cho tôi. Nếu anh ta thắng kiện, thì theo giao ước, anh ta đã thắng vụ kiện đầu tiên và phải trả tiền cho tôi. Còn nếu anh ta thua kiện, tức là tôi đã thắng kiện, thì chiếu theo luật định anh ta cũng phải trả tiền cho tôi.

 Anh học trò thưa lại rằng:

 - Nếu quan tòa xử tôi thắng kiện, thì chiếu theo luật định tôi sẽ không phải trả tiền. Ngược lại nếu toà xử tôi thua, thì chiếu theo giao ước, tôi cũng không phải trả.

 Dường như quan tòa cũng không biết phải xử như thế nào cho nên đã phải đình lại vụ án đó đến tận hôm nay!

TAM ĐOẠN LUẬN

 Tam đoạn luận bố trí các bẫy một cách chặt chẽ hơn dưới dạng các tiền đề sao cho đối tác chấp nhận, lúc đó người ấy đã nằm ở trong tay mình.

 Socrate, một nhà triết học cổ Hy Lạp, rất ưa dùng lối luận này để phản bác ý kiến của người tranh biện. Thông thường, ông đưa ra những tiền đề mà đối tác đã vô tình chấp nhận với một nụ cười thản nhiên bởi vì đó chỉ là một ý tưởng tầm thường, thậm chí còn rất tầm thường nữa là đằng khác. Nhưng mà phải coi chừng!

 Một ngày kia, Antiphon chê Socrate là khùng vì không chịu nhận tiền học phí của các đệ tử. Antiphon nói:

 -  Trí tuệ không thể lấy tiền bạc ra mà trả được, đành như vậy. Nhưng theo tôi thì các đệ tử phải trả tiền công cho ông, và nếu họ công bằng mà biết được rằng tiền bạc cũng không đủ để trả công cho thầy thì họ sẽ còn luôn phải mang ơn ông trong lòng họ mới phải. Ông là bậc trí giả mà sao chẳng hiểu điều ấy?

 Socrate không trả lời lại ngay, ông ngẫm nghĩ rồi nói:

 -  Bạn Antiphon ới! Những người đàn bà đem tình âu yếm của mình bán cho kẻ khác, ta gọi là gì nhỉ?

 Antiphon trả lời:

 -  Là gái làng chơi chứ còn gì nữa! Nhưng mắc mớ gì ông hỏi tôi vậy?

 Socrate nói:

 -  Có chứ! Có chứ! Này bạn Antiphon, tình yêu và trí tuệ là những bảo vật vô giá. Tôi nghĩ rằng cái điều mà những cô gái kia bán được, e không phải là tình yêu thật, mà chỉ là thứ yêu giả. Một tay biện luận mà đem bán lời giao giảng của mình được thì tôi cũng e rằng lời đó là những lời dối trá chứ không phải là trí tuệ vậy.  

Antiphon thua nhưng đến…giờ vẫn thấy Socrate là…khùng !

Chao ơi ! giá mà có nhiều ông khùng như vậy thì nền giáo dục ta chắc khác xa bây giờ.

(Trung Cang st)